ARAS ÇELİK

    Sıcak İş Takım Çelikleri

    Metallerin ısıtılarak şekillendirilmesi esasına dayanan Metal Enjeksiyon, Sıcak Dövme, Ekstrüzyon gibi uygulamalarda kullanılan malzemelere “Sıcak İş Takım Çelikleri” adı verilir. Sıcak İş Takım Çeliklerinin maruz kaldıkları yüksek sıcaklık (>200⁰C) ve çeşitli basınçlar nedeniyle bu çeliklerde aşağıdaki özellikler geliştirilmiştir.

    - Yüksek Sıcak Akma Mukavemeti,
    - Yüksek Meneviş Direnci,
    - Yüksek Süneklik,
    - Yüksek Tokluk,
    - Yüksek ve Homojen Sertlik Alma Kabiliyeti,
    - Yüksek Sıcak Aşınma Direnci,
    - Yüksek Basma Mukavemeti,
    - Yüksek Sürünme Mukavemeti
    - Düşük Isıl Genleşme Katsayısı,
    - Yüksek Isıl İletkenlik.

    Sıcak İş Takım çeliklerinde meydana gelebilecek başlıca hasarlar: Isıl Yorulma, Plastik Deformasyon, Kırılma, Sıcak Aşınma, Erozyon/Korozyon şeklindedir. Uygulamanın türüne göre yukarıda belirtilen özellikler referans alınarak çelik seçimi yapılmalı ve kullanılmalıdır.

SICAK İŞ UYGULAMALARINDA ÇELİK SEÇİMİ

ISO/DIN	AISI	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	AISI	C	Si	Mn	Cr	Mo	V	W	Ni
1.2344 X40CrMoV5-1	H13	0.39	1.10	0.40	5.20	1.40	0.95	-	-
Kullanım Alanları: Hafif metallerin enjeksiyon kalıplarında kalıp çekirdeği, maça, nozul, çıkarıcı pim,kovan, piston olarak kullanılır.Ayrıca sıcak dövme kalıplarında, uzun ömürlü plastik enjeksiyon kalıpları ve ekstrüzyon kalıplarında kullanılır.
ISO/DIN	AISI	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	AISI	C	Si	Mn	Cr	Mo	V	W	Ni
1.2344 X38CrMoV5-1	H11	0.38	1.10	0.40	5.00	1.30	0.40	-	-
Kullanım Alanları: Tokluk özelliği yüksek olan malzeme metal enjeksiyon ve ekstrüzyon kalıplarında ve yüksek sertlik gerektiren plastik enjeksiyon kalıplarında kullanılır.
ISO/DIN	AISI	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	AISI	C	Si	Mn	Cr	Mo	V	W	Ni
1.2344 X32CrMoV12-28	H10	0.31	0.30	0.35	2.90	2.80	0.50	-	-
Kullanım Alanları: Al ve pirinç ekstrüzyonunda pul, sabit pul, çekirdek ve kovan olarak; metal ve özellikle pirinç enjeksiyon kalıplarında maça, nozul, piston, kovan olarak; sıcak dövmede aşırı ısınan, aşınan veya deforme olan kalıplar ve maça sistemlerinde ve sıcak kesme bıçaklarında kullanılır.
ISO/DIN	AISI	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	AISI	C	Si	Mn	Cr	Mo	V	W	Ni
1.2344 X32CrMoV5-3	-	0.38	0.40	0.40	5.00	2.80	0.65	-	-
Kullanım Alanları: Yüksek sıcaklıkta çekme mukavemeti ve aşınma direnci yüksek olan bir malzemedir. Boru ve çubuk çekme preslerinde, sıcak kesme bıçakları, vida somun perçin imalatında kullanılır.
ISO/DIN	AISI	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	AISI	C	Si	Mn	Cr	Mo	V	W	Ni
1.2344 56NiCrMoV7	6F3	0.55	0.25	0.75	1.10	0.50	0.10	-	-
Kullanım Alanları: Kısa ve orta ömürlü sıcak dövme kalıplarında, paslanmaz çelik eşya imalinde taban çakma kalıplarında, ekstrüzyon kalıpları için baskı zımbası, matris veya kovan olarak kullanılır.

Soğuk İş Takım Çelikleri

Genel olarak kesme-delme ve form verme, bükme, sıvama vs. gibi soğuk şekillendirme işlemlerinde kullanılmak üzere geliştirilmiş malzemelere “Soğuk İş Takım Çelikleri” adı verilir.

Soğuk iş takım çelikleri, ortalama olarak 25-200⁰C aralığında çalıştığından yüksek sıcaklık dayanımı gerektirmez; ancak kullanıldığı uygulamaya göre aşınma dayanımı ve tokluk/süneklik özelliklerinin yüksek olması gerekmektedir. Bu özellikler soğuk iş takım çeliklerinde meydana gelebilecek Aşınma, Ağız Dökülmesi, Kırılma, Deformasyon ve Sıvanma gibi başlıca hasarlara karşı geliştirilmişlerdir.

SOĞUK İŞ UYGULAMALARINDA ÇELİK SEÇİMİ

ISO/DIN	AISI	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	AISI	C	Si	Mn	Cr	Mo	V	W	Ni
1.2379 X155CrVMo12-1	D2	1.55	0.25	0.35	11.80	0.80	0.95	-	-
6 mm’ye kadar metal malzemelerin kesme, koparma, ezme, sıvama, derin çekme kalıplarında; ovalama tarakları, markalama takımları; civata, somun, perçin üretiminde delici-şişirici olarak; ezme ve profil ile boru imal makaralarında; ahşap frezelerinde; aşındırıcı plastiklerin kullanıldığı kalıplarda kullanılır.
ISO/DIN	AISI	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	AISI	C	Si	Mn	Cr	Mo	V	W	Ni
1.2842 90MnCrV8	O2	0.90	0.25	2.00	0.35	-	0.10	-	-
İşleme kolaylığı beklenen kalıplarda; 6 mm’ye kadar olan sacların kesme kalıplarında kesici, zımba ve matriks malzemesi olarak; plastik enjeksiyon kalıplarında ve aşındırma plakalarında kullanılır.
ISO/DIN	AISI	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	AISI	C	Si	Mn	Cr	Mo	V	W	Ni
1.2080 X210Cr12	D3	2.00	0.25	0.30	11.50	-	-	-	-
Yüksek mukavemet ve aşınma direnci özelliği ile 4 mm’ye kadar metal malzemelerin kesme, bükme ve form verme kalıplarında kullanılır.
ISO/DIN	AISI	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	AISI	C	Si	Mn	Cr	Mo	V	W	Ni
1.2767 X45NiCrMo4	-	0.45	0.25	0.40	1.30	0.25	-	-	4.00
Yüksek sertleşebilme kabiliyetine sahip olan malzeme aynı zamanda yüksek tokluk ve parlatılabilme kabiliyetine sahiptir. Bu özellikleriyle kalın sacların kesme, bükme, form verme kalıplarında; madeni para takımları; çatal-bıçak takımları; plastik enjeksiyon kalıplarında, plastik kırma bıçaklarında; ovalama, çekme ve derin çekme işlemlerinde kullanılır.
ISO/DIN	AISI	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	AISI	C	Si	Mn	Cr	Mo	V	W	Ni
1.2550 60WCrV7	S1	0.63	0.60	0.30	1.10	-	0.18	2.00	-
Yüksek darbe direnci ile özel olarak kalın sac malzemelerin kesme kalıplarında; derin çekme takımlarında; giyotin bıçakları; plastik kırma bıçakları; soğuk ekstrüzyon kalıplarında ve pens imalatında kullanılır.
ISO/DIN	AISI	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	AISI	C	Si	Mn	Cr	Mo	V	W	Ni
1.2510 100MnCrW4	O1	0.95	0.25	1.10	0.55	-	0.10	0.55	-
Kısa ve orta ömürlü kesme kalıpları; eğme, bükme, çekme, sıvama takımları; çapak alma kalıpları; ölçü lokmaları, itici pimler, punto başları, piston ve nozullerde kullanılır.
ISO/DIN	AISI	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	AISI	C	Si	Mn	Cr	Mo	V	W	Ni
1.2436 X210CrW12	~D6	2.10	0.25	0.30	11.50	-	-	0.70	-
1.2080’e ve 1.2379’a göre sertleşebilme kabiliyeti ve aşınma direnci daha yüksektir. 3 mm’ye kadar silisli sacların kesme kalıpları; form verme takımları; aşındırıcı plastik ve seramik kalıplarında; hadde makaralarında kullanılır.

    Plastik Kalıp Takım Çelikleri

    Plastiklerin Enjeksiyon, Ekstrüzyon, Şişirme vs. teknikleri ile şekillendirilmesinde kullanılan çeliklerdir. Plastik Kalıp Takım Çelikleri aşağıdaki özelliklere göre geliştirilmişlerdir.

    - İyi parlatılabilme,
    - Nitrasyon ve kaplamaya uygunluk,
    - Desen alma kolaylığı
    - İşlenebilme kolaylığı, Homojen sertlik dağılımı,
    - Kaynak edilebilme kabiliyeti
    - Yüksek ısıl iletkenlik
    - Tokluk
    - Plastik hammaddenin türüne göre: Aşınma direnci ve korozif direnç

    Plastik Kalıp Takım Çelikleri, kalıp ebatlarının büyüklüğü, ısıl işlemde ölçü değişimi ve kalıp üretim sürelerinin kısa olması nedeniyle genelde önsertleştirilmiş (30-35HRc) olarak tedarik edilmektedir.

    - Plastik hammaddenin sertliği ve aşındırıcı özelliği arttığında:
    - Sıcak iş Çelikleri (48-54HRc)
    - Paslanmaz Çelikler /1.2083 (48-54 HRc)
    - Soğuk iş Çelikleri ( 58-65 HRc)’ye sertleştirilerek kullanılmalıdır.

PLASTİK UYGULAMALARINDA ÇELİK SEÇİMİ

ISO/DIN	TESLİM SERTLİĞİ	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	TESLİM SERTLİĞİ	C	Si	Mn	Cr	Mo	V	W	Ni
1.2738 40CrMn NiMo8-6-4	32-35HRc	0.38	0.30	1.50	2.00	0.20	1.10	-	1.10
Kullanım Alanları: Plastik enjeksiyon; korozif hammadde kullanılmayan plastik ekstrüzyon ve şişirme kalıplarında; mil,dişli,kolon gibi çeşitli makine parçalarında kullanılır
ISO/DIN	TESLİM SERTLİĞİ	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	TESLİM SERTLİĞİ	C	Si	Mn	Cr	Mo	V	W	Ni
1.2316 X36CrMo17	32-35 HRc	0.38	0.40	0.65	16.00	1.00	0.80	-	0.80
Kullanım Alanları: PVC ekstrüzyon kalıpları ve kalibratörlerinde ; yüksek parlaklık gerektirmeyen enjeksiyon kalıplarında çekirdek olarak veya kolay işlenebilme özelliği ile hamil malzemesi olarak ve çeşitli makine parçalarında kullanılır.
ISO/DIN	TESLİM SERTLİĞİ	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	TESLİM SERTLİĞİ	C	Si	Mn	Cr	Mo	V	W	Ni
1.2312 40CrMn MoS8-6	32-35 HRc	0.40	0.40	1.50	1.90	0.20	-	S-0.08	-
Kullanım Alanları: Metal enjeksiyon, plastik enjeksiyon ve kesme kalıplarında hamil ve destek plakası olarak; yüksek parlaklık gerektirmeyen enjeksiyon kalıplarında çekirdek olarak ve çeşitli makine parçalarında kullanılır.
ISO/DIN	TESLİM SERTLİĞİ	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	TESLİM SERTLİĞİ	C	Si	Mn	Cr	Mo	V	W	Ni
1.2083 X42Cr13	200-210 HRB	0.40	0.70	0.45	14.50	0.60	-	V-0.20	-
Kullanım Alanları: Korozif etkisi yüksek plastiklerin enjeksiyon ve ekstrüzyonunda; aşındırıcı takviyesi yüksek plastiklerin şekillendirmesinde max sertlikte (52 HRc); yüksek parlatılabilme özelliği ile PC, Acrylic gibi plastiklerin enjeksiyonunda kullanılır.

    Yüksek Hız Çelikleri

    Kalıptan uzun ömür ve yüksek nitelikli parça istenen soğuk iş uygulamalarında ve özel yüksek sıcaklık         uygulamalarında kullanılmak üzere Sıcak Sertlik/ Meneviş Direnci, Tokluk ve Aşınma Direnci geliştirilmiş     malzemelerdir.

    YÜKSEK HIZ ÇELİKLERİNDE ÇELİK SEÇİMİ

ISO/DIN	KİMYASAL BİLEŞİM (%)						KULLANIM ALANLARI
ISO/DIN	C	Cr	Mo	V	W	Co	KULLANIM ALANLARI
1.3343 HS 6-5-2	0.90	4.20	5.00	1.90	6.40	-	En yaygın kullanımı olan HSS malzemedir. Freze bıçakları, raybalar, kılavuzlar, matkaplar, çeşitli kesici takımlar (orta ve yüksek karbonlu çelikler veya soğuk haddelenmiş bantlar), broş ve tığlar; paftalar; toz presleme kalıplarında kullanılır.
1.3344 HS 6-5-3	1.20	4.20	5.00	3.00	6.40	-	1.3343’e göre daha yüksek sertlik alma kabiliyetine ve daha yüksek sıcaklık dayanımına sahiptir. Aşındırıcı malzeme işleyen rayba, matkap, freze ve kesici takımlarda kullanılır.
1.3243 HS6-5-2-5	0.90	4.10	5.00	1.90	6.40	4.80	Yüksek sertlik, aşınma direnci ve sıcaklık dayanımı beklenen durumlarda: planyalama tornalama kalıpları, freze, matkap, kılavuz olarak kullanılır.
1.3207 HS10-4-3-10	1.27	4.00	3.50	3.10	9.50	10.00	Freze bıçakları, kılavuzlar, raybalar, helisel matkaplar gibi kesici takımlarda %10Co içeriği nedeniyle daha yüksek performans sağlar. Otomatların işlenmesinde şerit testerelerin kesici ağızlarında kullanılır. Yüksek sıcaklık mukavemeti daha hızlı devirlerde çalışmasını sağlar.

Nitrasyon Çelikleri

ISO/DIN	TESLİM SERTLİĞİ	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	TESLİM SERTLİĞİ	C	Si	Mn	Cr	Mo	Ni	Al
1.8550 X34CrAlNi7	300-330 HRB	0.35	0.40	0.50	1.80	0.20	1.00	1.00
1.8509 41CrAlMo7	300-330 HRB	0.40	0.40	0.50	2.50	0.20	-	1.00

Sementasyon Çelikleri

ÜRÜN	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ÜRÜN	C	Si	Mn	Cr	Mo	Ni
SAE 8620	0.20	0.25	0.80	0.50	0.20	0.50
DIN 16MnCr5	0.15	0.25	1.20	1.00	-	-

Rulman Çelikleri

ISO/DIN	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	C	Si	Mn	Cr
1.2067 100Cr6	1.00nt>	0.30	0.35	1.50

İmalat Çelikleri

ÜRÜN	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ÜRÜN	C	Mn	P	S
SAE 1040	0.40	0.80	0.03	0.05
SAE 1050	0.50	0.80	0.03	0.05

ISO/DIN	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ISO/DIN	C	Si	Mn	Cr	Mo	Ni
CK45	0.45	0.40	0.70	0.40	0.10	0.40
1.1730	0.45	0.25	0.70	-	-	-

Islah Çelikleri

ÜRÜN	KİMYASAL BİLEŞİM (%)
ÜRÜN	C	Si	Mn	Cr	Mo	Ni	Cu
SAE 4140	0.40	0.25	0.90	1.00	0.20	0.25	0-0.35
SAE 4340	0.40	0.25	0.70	0.80	0.25	1.75	0-0.35
SAE 5140	0.40	0.25	0.80	0.80	0-0.06	0.15	0-0.25